Het hele leven bestaat uit keuzes maken, dat is niet altijd makkelijk want wanneer maak je de beste keuzes? Dat weet je eigenlijk pas achteraf, Leon zegt altijd: ‘achteraf kijk je een koe in de kont’ hij daar heel gemakkelijk in.
Maar als je ernstig ziek wordt, dan krijgen de keuzes een extra lading. Soms zijn het keuzes van leven en dood en hoe ver wil je gaan. Tijdens mijn studie stervensbegeleiding was dit ook een onderdeel van de opleiding, euthanasie, niet reanimeren etc. het kwam ruim aan bod. Maar in theorie is het toch anders als in de praktijk. Ik zeg vaak: ‘je weet hoe zwaar een bevalling kan zijn als je zelf bevallen bent’, maar dat wil niet zeggen dat je pas verloskundige kunt worden nadat je zelf bevallen bent.
Ik heb zelf al veel ervaring met ziekte en sterven van naasten, dat begon al op mijn 9de toen mijn vader ernstig ziek werd en uiteindelijk kwam te overlijden. Toen later mijn broer ernstig ziek werd en overleed, heeft dat mij op het pad gebracht naar mijn nieuwe bedrijf. Voor mezelf had ik het al heel lang duidelijk en goed uitgewerkt wat ik wilde als mijn levenseinde nabij zou zijn. Mijn eigen euthanasieverklaring ligt al jaren klaar en ik hou deze ook steeds goed up to date, anders heeft het niet zoveel zin, een euthanasieverklaring. Toen ik zelf ernstig ziek werd, veranderde mijn visie over mijn eigen levenseinde niet en de euthanasieverklaring bleef ongewijzigd. Het enigste verschil, ik besprak het met mijn arts en hij was verbaasd dat ik dit al zo helder had. Er kwam nog wel alleen van alles bij, tot hoever zou ik gaan met mijn behandelingen want er bestaat ook nog een ‘niet behandelen verklaring’? Ik heb de eerste chemokuren met moeite doorstaan, wat was dit een kwelling en wat was ik in een klap afhankelijk geworden. Ik heb dan ook tegen Leon en de kinderen gezegd: ‘dat noooooooit meer’ en dat bleef staan toen de tweede tumor in mijn andere borst werd ontdekt. Er moest een petscan gemaakt worden om te kijken of het niet was uitgezaaid. Bij uitzaaiingen krijgt behandelen een hele andere betekenis, het is dan levensverlengend, uitgezaaide borstkanker is niet te genezen. Voordat de uitslag bekend was heb ik meteen uitgesproken en besproken dat bij uitzaaiingen behandelen voor mij geen optie zou zijn, voor mij een duidelijke keuze. Voorr Leon en mijn jongens was dat moeilijk er was bij mij geen ruimte voor hun mening, het was mijn keuze. Ik sprak hier eigenlijk mee uit dat ik niet voor hen zou kiezen, zij wilde me nog niet kwijt. Ik heb geprobeerd om mijn motivatie duidelijk te maken, Tim en Luc zijn volwassen en hebben een mooi eigen leven opgebouwd. Ik ben ontzettend trots op hen en ja ik wil echt nog wel langer deel uitmaken van hun leven, maar ze kunnen ook prima verder zonder mij ondanks het verdriet. Ook zo voor Leon, hij is een sociale man heeft een groot sociaal netwerk en ik durf zelfs te zeggen dat hij nog best goed in ‘de markt’ ligt. Oh ja, ook hij zou verdriet hebben want we hebben samen een mooi leven gehad, die herinneringen blijven maar daarop kun je niet alleen verder leven. Ik zeg het nu al maar ik zou het dan ook nog zeker bij hem benadrukken dat hij open moest staan voor een nieuwe liefde. ik zie het in mijn omgeving dat dit kan en dat je ook nog heel gelukkig kunt zijn met een ander en dat gun ik Leon ook. Ik zou ook tegen mijn jongens zeggen dat ze hun vader dan een nieuwe liefde moeten gunnen, ook als het al snel aan de orde zou zijn. Ik heb er alle vertrouwen in dat hij altijd de kinderen op de eerste plaats zal zetten en zijn nieuwe partner ook bij het gezin zou passen.
Wat nog een heel punt was toen ik ziek werd was mijn niet reanimeren wens. Ik heb het vijf keer bij mijn arts moeten aangegeven alvoren hij het in mijn dossier plaatste. Op een of andere manier was dit lastig voor hem, hij deed dit pas toen ik toch wel iet wat boos geworden ben. Waarom hij hier moeite mee had, dat weet ik niet maar het feit was wel dat dit niet 123 geregeld was. Voor mijn betekent het dat als mijn hart stil gaat staan dat dit met een reden is. Als mijn hart ermee stopt dan ben ik voor mijn gevoel dood, mijn lichaam heeft het opgegeven en dan moeten ze mij laten gaan. Ik draag een niet reanimeren penning op mijn bh, zodat dit ook voor iedereen duidelijk is maar om het nog duidelijker te maken komt er een tatoeage op mijn borst. Zo duidelijk is het voor mij, dat weet mijn omgeving, mijn huisarts en ook de behandelaars in alle ziekenhuizen. Het was wel anders toen Leon een keer voor het feit stond dat hij dacht dat hij mij moest reanimeren, ik heb later tegen hem gezegd dat ik het hem niet kwalijk had genomen als hij dit toch gedaan zou hebben. Hij kan moeilijk tegen onze jongens zeggen, tja mama wilde het niet.
Waar het om gaat, voor mij zijn de keuzes duidelijk die hebben mijn ernstig ziek worden nog eens extra bevestigd. Voor velen is dit een hele moeilijke keuze en wordt dit makkelijk vooruit geschoven. Er wordt ook vaak gezegd: ‘als het zover is geef me dan maar een spuitje’. Maar dat laatste dat kan niet, het is al lastig genoeg als je de verklaringen op orde hebt. Je zal toch echt een duidelijke verklaring moeten hebben opgemaakt en dit echt ook goed met je huisarts moeten bespreken. Doe dit niet één keer maar blijft dit doen, bijvoorbeeld eenmaal per jaar. Je zou maar ineens bijv. een hart of herseninfarct krijgen en het niet goed zelfstandig kunnen aangeven hoe ver je zou willen gaan. Binnen euthanasie is er nog steeds een groot grijs gebied en veel huisartsen blijven in dat gebied hangen omdat ze gewoonweg ‘angstig’ zijn voor de consequenties. Het gebeurt helaas te vaak dat artsen toch het daadwerkelijk overgaan tot euthanasie verschuiven anders dan wat er is afgesproken.
Word je daadwerkelijk met het levenseinde geconfronteerd dan heeft ook de factor angst een grote rol, zowel die van jou zelf maar ook die van je naasten en dat moet je niet onderschatten. Doodgaan roept veel angsten op, hoe zal het gaan? Ga je veel pijn krijgen? En wat is er allemaal mogelijk? Als je dit niet bespreekbaar maakt, wordt de angst alleen maar groter en misschien wel erger als nodig. Maar daarbij komt natuurlijk ook het verdriet, het verdriet van loslaten en het verdriet dat je ziet van de geliefde om je heen. Angst, verdriet en het niet los kunnen laten, zorgt er regelmatig voor dat de euthanasie vooruitgeschoven wordt. Het daadwerkelijk loslaten en zeggen, nu is het zover is vaak heel moeilijk hoe goed je het ook voor jezelf op orde had. Dat is ook goed want jij bepaald zelf wanneer het jou tijd is en niet iemand anders.
Nee, in theorie is alles duidelijk en helder in wat er niet mogelijk is en wel, maar als je er zelf mee geconfronteerd wordt is alles anders……………………………
STA ER EENS BIJ STIL……
